Ortadoğu coğrafyası, küresel güçlerin müdahaleleri ve bölgesel aktörlerin nüfuz mücadeleleri nedeniyle tarihî bir kırılma noktasından geçerken, ABD yönetiminin bölge genelinde Sünni-Şii eksenli yeni bir çatışma dinamiği kurgulamaya çalıştığı görülmektedir. Bu stratejinin odak noktasında yer alan Suriye’deki iktidar değişikliği, Şam yönetiminin Lübnan ve Hizbullah politikaları üzerinden bölgesel bir vekâlet savaşına çekilmesini tetiklemektedir. Nitekim Suriye yönetiminin Lübnan’a müdahale etmeme yönündeki beyanlarına rağmen Hizbullah ile iş birliği kararı alması, muhtemel bir tırmanma durumunda İran ve Irak’ın da sürece dâhil olmasına yol açarak Körfez ülkeleri ile Şii ekseni arasındaki mezhepsel ayrışmaları felaket boyutuna taşıma riski barındırmaktadır.
Bu mezhepsel fay hatlarının derinleştirilmesi, ABD ve İsrail’in başta Suudi Arabistan ile İran arasında son dönemde sağlanan yumuşama ve uzlaşı zeminini ortadan kaldırma hedefiyle doğrudan ilişkilendirilmektedir. Bu doğrultuda Yemen cephesinin Suudi Arabistan’a karşı yeniden hareketlendirilmesi hedeflenirken, aynı zamanda Suudi Arabistan’a nükleer teknoloji temini ve uranyum zenginleştirme imkânı sunularak bölgede çift kutuplu bir nükleer tehdit algısı oluşturulmaktadır. Kendisini doğrudan tehdit altında hisseden Tahran’ın nükleer silah kapasitesi geliştirmeye yönelmesi ve bu durumun ABD tarafından stratejik bir süre göz ardı edilmesi, bölgede uzun vadeli bir güvensizlik ortamı tesis etmeyi amaçlayan bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.
Wall Street Journal (WSJ) sayfasında yer alan iddialara göre Kuveyt ve Bahreyn’e ait savaş uçakları, İran’ın bazı bölgelerini resmen vurmaya başlamış; bu gelişme, çatışmanın daha geniş bir alana yayıldığı ve Ortadoğu’daki istikrarsızlığın derinleştiği yönündeki değerlendirmeleri güçlendirmiştir. İran’ın bu gelişmelere nasıl karşılık vereceğine ilişkin ise henüz resmî bir gelişme kayda geçmemiştir. Diğer yandan ABD’nin İsrail’i de sürece dâhil etmeye çalıştığı ileri sürülmektedir. İsrail’in resmî olarak savaşa katılmadığı belirtilse de İran’ı hedef alan uçakların önemli bir bölümünün İsrail havalimanlarını kullanarak saldırılarını gerçekleştirdiği iddia edilmektedir. Bunun yanı sıra ABD Başkanı Trump’ın, Kuveyt’i küçümsemek ve kışkırtıcı bir söylem geliştirmek amacıyla kullandığı öne sürülen, “Kuveytliler Iraklıdır; bunu kanıtlayacak elimde resmî belgeler vardır.” ifadesi kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır. Bu tür söylem ve manipülasyonların, 2003 yılındaki ABD müdahalesinden bu yana Irak’ı Sünni, Şii ve Kürt bölgeleri olarak üçe bölmeyi hedeflediği ileri sürülen parçalama politikalarının güncel bir uzantısı olduğu değerlendirilmektedir.
Tüm bu kriz senaryoları ve mezhep temelli parçalanma riskleri karşısında Türkiye Cumhuriyeti, izlediği kapsayıcı dış politika anlayışıyla en önemli dengeleyici aktörlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Türkiye, Suriye başta olmak üzere komşu ülkelerin toprak bütünlüğünü kararlılıkla savunarak İsrail’in bölgesel yayılmacılığına karşı durmakta ve uzun yıllardır bölge halklarını ayrıştıran politikalara karşı mezhep üstü ve yapıcı bir yaklaşım sergilemektedir. Ankara, ABD’nin Türkiye’yi İran karşıtı bir bloğa dâhil etme yönündeki baskılarına rağmen, İran’a yönelik askerî müdahalelerin ve yaptırımların bölgesel istikrar açısından son derece tehlikeli sonuçlar doğuracağını açıkça vurgulamaktadır.
Sonuç olarak, ABD ve İsrail’in Suriye ve nükleer kartlar üzerinden büyük ölçekli bir mezhepsel çatışmayı tetiklemeye çalıştığı yönündeki değerlendirmelere karşın, Türkiye’nin bölgesel denklemde sahip olduğu ağırlık ve bölgesel parçalanmaya karşı sergilediği net tutum, bu tür girişimlerin hedeflerine ulaşmasını engelleyen temel unsurlardan biri olarak değerlendirilmektedir.
Yorumlar kapalı.